قرارداد اختیار معامله

چکیده کوتاه مطلب

اختیار معامله یک ابزار مشتقه در بازارهای مالی است. اختیار معامله یک قرارداد قانونی است که توسط یک فروشنده به یک خریدار در ازای مبلغ معینی فروخته می‌شود. خریدار این قرارداد این اختیار را به دست می‌آورد که یک دارایی را تا مدت مشخصی به مبلغ تعیین شده‌ای بخرد یا بفروشد.

قرارداد اختیار معامله یکی از ابزارهای بازار مشتقه است. بازار مشتقه (Derivatives market) یکی از انواع بازارهای مالی است که در آن اوراق مشتقه مانند قراردادهای اختیار معامله‌ و قراردادهای آتی خرید و فروش می‌شود. ابزار مشتقه از ابزارهای مالی است که ارزش آن مبتنی بر (یا مشتق از) ارزش یک دارایی پایه است. این دارایی پایه می‌تواند محصولات کشاورزی، فرآوردهای نفتی و انواع فلزات باشد. هدف اصلی به وجود آمدن این بازار کاهش ریسک‌های مالی برای سرمایه‌گذاران است.

تعریف قرارداد اختیار معامله

اوراق یا قرارداد اختیار معامله قراردادی است که به خریدار آن این اختیار (نه الزام و نه تعهد) را می‌دهد که دارایی معینی را به قیمت مشخص در تاریخ سررسید، بخرد یا بفروشد. دقت کنید که هیچ اجباری متوجه خریدار اختیار معامله نیست و همیشه حق اعمال، با خریدار قرارداد است و فروشنده اختیارمعامله، ملزم به تبعیت از خریدار است.

در هر قرارداد موارد زیر مشخص شده است:

  • نوع اختیار معامله: اختیار خرید یا اختیار فروش.
  • زمان سررسید: تاریخی که خریدار قرارداد می‌تواند اختیار خود را اعمال کند.
  • قیمت اعمال: قیمتی که خرید یا فروش دارایی در تاریخ سررسید بر مبنای آن انجام خواهد شد.
  • قیمت اختیار: مبلغی که خریدار قرارداد بابت خرید اختیار معامله، به فروشنده قرارداد می‌پردازد.

انواع قرارداد اختیار معامله

قراردادهای اختیار معامله بر دو نوع اختیار معامله خرید (Call Option) و اختیار معامله فروش (Put Option) است. هر دو نوع این قراردادها قابل خرید و فروش هستند.

اختیار خرید (Call Option)

خریدار اوراق اختیار معامله خرید این حق را دارد که مقدار مشخصی از یک دارایی را در زمانی مشخص در آینده به قیمتی معین از فروشنده اختیار خریداری کند.

اختیار فروش (Put Option)

خریدار اوراق اختیار معامله فروش این حق را دارد که مقدار مشخصی از یک دارایی را در زمانی مشخص در آینده به قیمتی معین به فروشنده اختیار بفروشد.

انواع سبک اعمال اختیار

قراردادهای اختیار معامله بر حسب زمان اعمال اختیار بر دو نوع است:

  • اختیار معامله اروپایی: خریدار اختیار تنها در زمان سررسید قرارداد می‌تواند از حق اختیار خرید یا فروش خود استفاده کند. قراردادهای اختیار معامله در بورس کالای ایران به سبک اعمال اروپایی است.
  • اختیار معامله آمریکایی: خریدار اختیار می‌تواند در هر تاریخی قبل از سررسید قرارداد، اختیار خود را اعمال کند. اختیار معامله آمریکایی نسبت به نوع اروپایی ریسک بالاتری برای فروشنده دارد و به همین دلیل قیمت بیشتری برای آن تعیین می‌شود.

وضعیت قرارداد اختیار معامله از نظر بازدهی

قرارداد اختیار معامله از نظر بازدهی یکی از سه حالت زیر را خواهد داشت:

  • اختیار معامله در سود یا با قیمت (in the money):
    چنانچه فرد خریدار با اعمال اختیار خود به سود برسد اختیار معامله در سود خواهد بود. به عنوان مثال اگر در قرارداد اختیار خرید قیمت نقدی کالا بیشتر از قیمت اعمال قرارداد اختیار باشد، خریدار با اعمال اختیار، کالای مورد نظر را با قیمتی کمتر از قیمت نقدی خواهد خرید و در نتیجه سود خواهد برد.
  • اختیار معامله بی‌تفاوت یا به ‌قیمت (at the money):
    چنان خریدار با اعمال اختیار خود نه به سود برسد و نه زیان کند اختیار معامله بی‌تفاوت خواهد بود. مثلا اگر در قرارداد اختیار معامله خرید، قیمت نقدی کالا با قیمت اعمال قرارداد برابر باشد، برای خریدار فرقی نمی‌کند که قرارداد را اعمال کند یا کالا را از بازار نقدی بخرد و اصطلاحا گفته می‌شود اختیار معامله نسبت به سود و زیان بی‌تفاوت است.
  • اختیار معامله در زیان یا بی‌قیمت (out of the money):
    چنانچه خریدار با اعمال اختیار خود زیان کند اختیار معامله در زیان خواهد بود. معمولا دارنده اختیار در این شرایط اختیار معامله خود را اعمال نخواهد کرد. به عنوان مثال اگر در قرارداد اختیار خرید، قیمت نقدی کمتر از قیمت اعمال قرارداد باشد خریدار با اعمال آن زیان خواهد کرد. در نتیجه منطقی نیست که از اختیار خود استفاده کند زیرا می‌تواند کالا را با قیمت کمتری از بازار نقدی تهیه کند. در این حالت اصطلاحا گفته می‌شود اختیار معامله در زیان است.

حد سود و زیان برای طرفین معامله

کسانی که وارد معاملات اختیار می‌شوند یکی از چهار موقعیت زیر را خواهند داشت:

  • خرید اختیار معامله خرید (Long Call Option)
  • فروش اختیار معامله خرید (Short Call Option)
  • خرید اختیار معامله فروش (Long Put Option)
  • فروش اختیار معامله فروش (Short Put Option)
خریداران اختیار معامله یا همان دارندگان موقعیت خرید یا فروش می‌توانند به میزان نامحدود سود کنند اما زیان آنها محدود به قیمت خرید اختیار معامله خواهد بود.

خریداران اختیار معامله یا همان دارندگان موقعیت خرید یا فروش می‌توانند به میزان نامحدود سود کنند اما زیان آنها محدود به قیمت خرید اختیار معامله خواهد بود. در صورتی که در تاریخ سررسید، قیمت نقدی کالای مورد نظر کمتر از قیمت اعمال قرارداد باشد خریدار اختیار معامله خرید با اعمال نکردن حق خرید خود تنها به اندازه قیمت خرید اختیار، زیان خواهد کرد. همچنین در صورتی که در تاریخ سررسید، قیمت نقدی کالا از قیمت اعمال بیشتر باشد خریدار اختیار معامله فروش از حق اختیار اعمال فروش خود صرف نظر خواهد کرد زیرا می‌تواند کالای مورد نظر را با قیمتی کمتر از قیمت اعمال قرارداد خریداری کند و تنها به اندازه قیمت خرید اختیار معامله متضرر خواهد شد.

از طرفی فروشندگان قراردادهای اختیار معامله سودی محدود دارند و حداکثر سود آنها مبلغی است که از فروش اختیار کسب می‌کنند. زیان فروشندگان نامحدود است بنابراین باید پیش‌بینی خوبی از بازار داشته ‌باشند.

فواصل قیمت اعمال:

مطابق دستورالعمل، بورس برای هر دارایی پایه در اولین روز معاملاتی، در هر یک از انواع اختیار (خرید و فروش) حداقل سه قرارداد با قیمت‌های اعمال متفاوت، و با فاصله ثابت از یکدیگر اعلام خواهد کرد. حداقل یک قرارداد اختیارمعامله در سود، یک قرارداد بی‌تفاوت و یک قرارداد در زیان. به این مجموعه از نمادها زیرگروه هم‌ماه می‌گویند.

خروج از بازار

قبل از سررسید

قبل از سررسید چه خریدار و چه فروشنده می‌توانند با اخذ موقعیت معکوس و بستن موقعیتشان از قرارداد خارج شوند.

در سررسید

در سررسید قرارداد با توجه به تصمیم خریدار موقعیت‌های زیر پیش‌بینی می‌شود:

الف) اگر خریدار حق خود را اعمال کند فروشنده ملزم به تحویل کالا خواهد بود و اگر فروشنده تعهد خود را انجام ندهد و نکول کند، موظف به پرداخت جریمه خواهد شد.

ب) اگر خریدار حق خود را اعمال نکند قرارداد به خودی خود ابطال خواهد شد و فروشنده تعهدی نخواهد داشت.

قیمت اختیار معامله:

اساسا ارزش اختیار معامله از دو جزء تشکیل شده است: ارزش ذاتی و ارزش زمانی.

ارزش ذاتی:

ارزش ذاتی تفاوت بین ارزش بازار دارایی و قیمت اعمال آن در قرارداد است. اگر این مقدار مثبت باشد اختیار معامله در سود خواهد بود. اوراق اختیار خرید، زمانی در سود است که ارزش نقدی دارایی پایه بیشتر از قیمت اعمال باشد و اوراق اختیار فروش، زمانی در سود است که قیمت نقدر دارایی پایه کمتر از قیمت اعمال باشد.

قیمت اعمال – قیمت نقدی دارایی پایه = ارزش ذاتی قرارداد اختیار خرید

قیمت نقدی دارایی پایه – قیمت اعمال = ارزش ذاتی قرارداد اختیار فروش

ارزش زمانی:

به تفاوت ارزش ذاتی و قیمت اختیارمعامله، ارزش زمانی گفته می‌شود. کالایی با قیمت اعمال ۸۰۰ هزار تومان را در نظر بگیرید. قیمت نقدی امروز این کالا در بازار ۸۵۰ هزار تومان است. این قرارداد در بورس کالا برای سررسید سه ماه آینده به قیمت ۸۰ هزارتومان معامله می‌شود. مشخص است که قرارداد اختیار خرید این کالا در سود بوده و دارای ارزش ذاتی ۵۰ هزار تومان است. با توجه به اینکه سه ماه تا سررسید مانده است، این اختیار دارای ارزش زمانی است. در واقع برای قرارداد اختیار خریدی که ۵۰ هزارتومان ارزش ذاتی دارد و به قیمت ۸۰ هزارتومان معامله شده است ۳۰ هزارتومان بابت ارزش زمانی قرارداد پرداخت شده. ارزش زمانی با نزدیک شدن به زمان سررسید کاهش می‌یابد و در روز سررسید صفر خواهد شد.


در مطالب آینده درباره چگونگی معامله در این بازار بیشتر صحبت می‌کنیم.

محمدرضا حسینی
محمدرضا حسینی

  • چنانچه دیدگاهی توهین آمیز باشد و متوجه اشخاص مدیر، نویسندگان و سایر کاربران باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاه شما جنبه ی تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.
  • چنانچه از لینک سایر وبسایت ها و یا وبسایت خود در دیدگاه استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.
  • چنانچه دیدگاهی بی ارتباط با موضوع آموزش مطرح شود تایید نخواهد شد.

نظرات کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    لینک کوتاه مطلب
    خبرنامه به‌بورس

    دوره‌های آموزشی جدید و تخفیف‌های ویژه

    © کليه حقوق محصولات و محتوای اين سایت متعلق به مدیر سایت می باشد و هر گونه کپی برداری از محتوا و محصولات سایت پیگرد قانونی دارد.

    0